Kiedy zakłada się Niebieską Kartę?

Przemoc domowa to jeden z najczęściej spotykanych problemów w rodzinach. Niektóre osoby boją się zgłaszać, że w ich domach dochodzi do aktów przemocy. W tym celu powstała Niebieska Karta, której zadaniem jest ochrona ofiar. Kiedy zakłada się ten dokument? Jak wygląda procedura uruchomienia Niebieskiej Karty?

Czym dokładnie jest Niebieska Karta?

Niebieska Karta to określenie na specjalną procedurę wprowadzoną po raz pierwszy w 1997 roku. Jest to dokument wypełniany przez funkcjonariuszy policji, kiedy stwierdzą oni, że w danej rodzinie dochodzi do przemocy. Niebieska Karta dokumentuje wszelkie tego rodzaju zdarzenia i może stanowić dowód w sprawach sądowych.

Procedura ta może zostać rozpoczęta w dwóch głównych trybach:

• Podczas interwencji w miejscu zdarzenia
• Osobiście na posterunku policji na wniosek osoby pokrzywdzonej lub świadka

Prawo do założenia Niebieskiej Karty przysługuje nie tylko policji. Procedurę mogą uruchomić również:

• Ośrodki pomocy społecznej
• Gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych
• Placówki oświatowe (szkoły, przedszkola)
• Placówki służby zdrowia

Warto podkreślić istotny element proceduralny — aby taki dokument założyć, nie jest wymagana zgoda osoby dotkniętej przemocą. To rozwiązanie chroni ofiary, które z różnych powodów (strach, wstyd, presja oprawcy) mogłyby nie zdecydować się na samodzielne zgłoszenie problemu.

Niebieska Karta nie jest tożsama z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa. Jest to informacja dla odpowiednich służb, że w danym domu dochodzi do przemocy fizycznej, psychicznej lub ekonomicznej, co uruchamia mechanizmy pomocowe i monitorujące sytuację rodziny.

W jakich sytuacjach zakłada się Niebieską Kartę?

Niebieską Kartę zakłada się wtedy, kiedy w rodzinach dochodzi do aktów przemocy domowej. Za takie uważa się jednorazowe albo powtarzające się umyślne działania lub zaniechania narażające wspólnie zamieszkujących członków rodziny na:

• Utratę życia lub zdrowia
• Naruszenie godności osobistej
• Naruszenie wolności, w tym wolności seksualnej
• Naruszenie nietykalności cielesnej
• Cierpienia i krzywdy moralne
• Szkody psychiczne

Procedura obejmuje różne formy przemocy. Do najczęstszych należą:

• Przemoc fizyczna (bicie, popychanie, szarpanie, kopanie)
• Przemoc psychiczna (grożenie, poniżanie, izolowanie od rodziny i znajomych, kontrolowanie)
• Przemoc seksualna (wymuszanie kontaktów seksualnych)
• Przemoc ekonomiczna (odbieranie pieniędzy, zakaz pracy zarobkowej, kontrola wydatków)

Niebieską Kartę można założyć zarówno wobec przemocy stosowanej względem dorosłych członków rodziny, jak i dzieci. Nie ma znaczenia stopień pokrewieństwa ani forma związku — procedura dotyczy osób wspólnie zamieszkujących, co obejmuje także pary w konkubinacie czy osoby spokrewnione w linii bocznej.

Jakie są konsekwencje uruchomienia procedury?

Uruchomienie procedury oznacza powołanie zespołu interdyscyplinarnego, który wdroży odpowiednie działania mające na celu pomoc osobom pokrzywdzonym. Formy tej pomocy są konsultowane z członkami rodziny, wobec których stosowana jest przemoc.

Działania wobec osoby pokrzywdzonej

Takie osoby są zapraszane na spotkanie ze specjalistami, którzy wypełniają kolejną część Niebieskiej Karty i konsultują, jaka pomoc byłaby odpowiednia. Najczęściej obejmuje to:

• Monitoring sytuacji rodzinnej prowadzony regularnie przez dzielnicowego lub pracownika socjalnego
• Wsparcie prawne (informacje o przysługujących prawach, pomoc w składaniu wniosków do sądu)
• Wsparcie materialne (np. pomoc finansowa, skierowanie do ośrodka pomocy)
• Wsparcie psychologiczne (terapia indywidualna, grupy wsparcia)
• Pomoc w znalezieniu bezpiecznego schronienia (ośrodki dla ofiar przemocy)

Działania wobec osoby stosującej przemoc

Na rozmowę wzywana jest także osoba, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje ona przemoc. Wówczas weryfikowane są informacje dotyczące:

• Poprzedniej karalności
• Nadużywania alkoholu, leków lub substancji psychoaktywnych
• Objęcia dozorem kuratora
• Wcześniejszych interwencji policji w danym gospodarstwie domowym

Specjaliści z zespołu interdyscyplinarnego mogą złożyć wniosek do sądu o uruchomienie leczenia odwykowego w przypadku osób, które nadużywają używek. Możliwe jest również skierowanie na programy korekcyjno-edukacyjne dla sprawców przemocy.

Znaczenie dokumentacji w postępowaniach sądowych

Chociaż procedura Niebieskiej Karty nie jest równoznaczna z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa, zgromadzona dokumentacja może być wykorzystana jako dowód, kiedy ofiara przemocy zdecyduje się na ukaranie oprawcy w trybie karnym. Często takie zaświadczenia są pomocne także w sprawach rozwodowych, kiedy ma zostać udowodniona wyłączna wina jednej strony lub gdy rozstrzyga się kwestia władzy rodzicielskiej nad dziećmi.

Niebieska Karta jest więc podwójną formą zabezpieczenia — z jednej strony stanowi natychmiastową ochronę osób narażonych na przemoc poprzez uruchomienie działań pomocowych i monitorujących, z drugiej zaś gromadzi dokumentację przydatną w przyszłych postępowaniach prawnych, jeśli konieczne będzie podjęcie radykalnych kroków w sądzie.