Dlaczego boli brzuch? Najczęstsze przyczyny i objawy bólu brzucha

Bóle brzucha wywoływane są wskutek kurczenia się mięśni gładkich narządów wewnętrznych takich jak jelita, pęcherz moczowy, przewody żółciowe czy u kobiet macica. Mięśni gładkich nie możemy kontrolować, natomiast wiele błędów popełnianych w codziennym życiu wpływa na powstawanie silnych i bolesnych skurczy, które ogólnie interpretujemy jako ból brzucha. Jakie są najczęstsze dolegliwości skutkujące bólem brzucha?

Niestrawność a ból brzucha

Niestrawność najczęściej wywoływana jest przez przejedzenie lub zbyt szybkie tempo spożycia tłustych i wysokokalorycznych pokarmów – serów, słodyczy, mięs i produktów typu fast food. Podczas pośpiesznego jedzenia połykamy również nadmierne ilości powietrza, co dodatkowo obciąża żołądek i jelita. Niestrawność objawia się bólem brzucha i pieczeniem w żołądku, a także zgagą i uczuciem pełności nawet po niewielkim posiłku.

Aby złagodzić te dolegliwości, warto sięgnąć po wspomagające trawienie preparaty ziołowe – krople żołądkowe zawierające wyciągi z korzenia gentjany, korzenia melisy czy kminku. Pomocne są także leki regulujące kwasowość soku żołądkowego w postaci mleczek do picia lub tabletek zobojętniających. Ważne jest również rozłożenie posiłków na mniejsze porcje spożywane w regularnych odstępach czasu.

Wzdęcia brzucha – jak sobie z nimi radzić?

Kiedy brzuch jest nadęty i napięty jak balonik, a do tego odczuwamy skurcze w całej jamie brzusznej i ból o charakterze kolkowym, najprawdopodobniej cierpimy na wzdęcia. Są one objawami nadmiernego zatrzymywania się gazów w jelitach, które powstają podczas fermentacji pokarmów bogatych w węglowodany oraz błonnik.

Do produktów szczególnie powodujących wzdęcia należą:

• rośliny strączkowe – fasola, groch, soczewica
• warzywa kapustne – brokuły, kalafior, brukselka, kapusta biała
• cebula i czosnek
• napoje gazowane i piwo
• produkty zawierające sztuczne słodziki

Unikajmy więc ciężkich posiłków i nadmiernego połykania powietrza poprzez rozmowę w trakcie jedzenia, picie przez słomkę czy żucie gumy. Wykonujmy ćwiczenia na odgazowanie – delikatne masaże brzucha ruchem okrężnym zgodnym z ruchem wskazówek zegara lub pozycję „dziecka” z jogi. Pomocne mogą być także naparki z kminku, kopru włoskiego czy mięty pieprzowej.

Problemy z wypróżnianiem

Jeśli mamy kłopoty z regularnym wypróżnianiem się – rzadziej niż trzy razy w tygodniu lub gdy stolec jest twardy i suchy – to znaczy, że cierpimy na zaparcia. Towarzyszy im skurczowy ból zazwyczaj po lewej stronie brzucha, w okolicy esicy jelita grubego, gdzie gromadzi się stolec.

Przyczyną zatwardzeń jest nieprawidłowa praca jelit, a ona wynika z wielu czynników:

• niewystarczająca ilość błonnika w diecie – poniżej 25-30 gramów dziennie
• zbyt małe spożycie płynów – mniej niż 1,5-2 litry wody dziennie
• brak regularnej aktywności fizycznej
• przewlekły stres wpływający na perystaltykę jelit
• ignorowanie naturalnych odruchów wypróżniania
• w skrajnych przypadkach choroby metaboliczne lub neurologiczne organizmu

W celu uniknięcia zaparć pijmy dużo wody – najlepiej niegazowanej mineralnej lub przegotowanej – i zadbajmy o zawartość błonnika w naszej diecie poprzez spożywanie pełnoziarnistych produktów zbożowych, warzyw i owoców. Wskazane jest również wprowadzenie stałych godzin posiłków i wypróżniania, co pomaga wyrobić naturalne nawyki jelitom.

Zatrucie pokarmowe

Bardzo częstą przyczyną rozległych bólów brzucha jest zatrucie pokarmowe bądź rotawirusowe zapalenie żołądka i jelit, potocznie zwane grypą żołądkową. Przy takich zachorowaniach pojawia się podwyższona temperatura ciała – od 37,5 do nawet 39 stopni Celsjusza – osłabienie, bóle mięśni, a także biegunka i wymioty.

Zatrucie najczęściej wywoływane jest przez spożycie nieświeżego pokarmu skażonego bakteriami z rodzaju Salmonella, Campylobacter lub toksycznymi szczepami Escherichia coli. Grypa żołądkowa natomiast spowodowana jest zarażeniem wirusem – rotawirusem lub norowirusem. Objawy zazwyczaj pojawiają się od kilku godzin do dwóch dób po spożyciu skażonego pokarmu lub kontakcie z zakażoną osobą.

W przypadku tych dolegliwości nie możemy zatrzymywać odruchów wymiotnych – organizm w ten sposób próbuje usunąć truciznę lub patogen. Najlepiej jak najszybciej pozbyć się szkodliwej zawartości z przewodu pokarmowego. Pilnujmy przy tym aby się nie odwodnić – pijmy małymi łykami płyny nawadniające, najlepiej płyny elektrolitowe dostępne w aptece lub domowy roztwór wody z odrobiną soli i cukru. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 48 godzin lub są bardzo nasilone, należy skonsultować się z lekarzem.

Bóle brzucha u kobiet

Kobiece bóle brzucha najczęściej związane są z cyklem menstruacyjnym. Wynikają ze skurczów macicy, która kurczy się aby pozbyć się błony śluzowej wyściełającej jej wnętrze. Skurcze te wywoływane są przez prostaglandyny – substancje chemiczne produkowane przez organizm, które stymulują mięśniówkę gładką.

W okresie menstruacji kobiety odczuwają stały, pulsujący ból od podbrzusza, przez okolice miednicy, po dolny odcinek pleców i niekiedy wewnętrzną część ud. Dolegliwości mogą rozpocząć się dzień lub dwa przed krwawieniem i trwać przez pierwsze 2-3 dni miesiączki. U niektórych kobiet ból jest tak silny, że znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie – zjawisko to nazywane jest bolesnym miesiączkowaniem lub dysmenoreą.

Na tego typu bóle można zażyć lek przeciwbólowy typu rozkurczowego – np. drotawerynę – lub niesteroidowy lek przeciwzapalny jak ibuprofen, który dodatkowo hamuje produkcję prostaglandyn. Pomocne może być także przykładanie do bolącego miejsca termoforu z ciepłą wodą lub elektrycznej poduszki grzewczej, a także łagodne ćwiczenia rozciągające mięśnie miednicy.

Poważne przyczyny bólu brzucha

Jeśli często borykamy się z mocnym bólem brzucha powtarzającym się regularnie lub trwającym długotrwale, może to być znak, że dzieje się coś niedobrego z przewodem pokarmowym lub narządami jamy brzusznej. Możemy cierpieć na szereg schorzeń wymagających diagnostyki i leczenia:

• zespół jelita drażliwego – przewlekłe zaburzenie czynnościowe jelita charakteryzujące się nawracającymi bólami brzucha, wzdęciami i zaburzeniami rytmu wypróżnień
• zapalenia różnych narządów – zapalenie trzustki, zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie jelita grubego
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – uszkodzenie błony śluzowej z powstaniem ran
• niedrożność jelit – mechaniczna lub porażenna niemożność pasażu treści pokarmowej
• kamica żółciowa – złogi w pęcherzyku żółciowym powodujące kolkę żółciową
• refluks żołądkowo-przełykowy – cofanie się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku
• celiakia – nietolerancja glutenu uszkadzająca kosmki jelitowe
• choroby zapalne jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Gdy nasze bóle brzucha są podejrzane – mają nietypową lokalizację, nasilają się progresywnie, budzą nas w nocy – i do tego wiążą się z innymi objawami alarmowymi jak nieuświadomiona utrata masy ciała, krew w stolcu, uporczywe wymioty, żółtaczka, najlepiej udajmy się do lekarza. Wczesne rozpoznanie i leczenie może przynieść bardzo dobre rezultaty zdrowotne i zapobiec powikłaniom.

Ból brzucha to objaw znany każdemu człowiekowi – od niemowlęcia po osobę starszą. Potrafi być bardzo uciążliwy i znacząco utrudniać życie, wpływając na zdolność do pracy, nauki czy aktywności społecznej. Na szczęście istnieje wiele sposobów aby sobie z nim poradzić – zarówno domowych jak i farmakologicznych. Uważajmy na dietę, styl życia i tryb pracy, a nie powinniśmy mieć większych kłopotów z bólami brzusznymi. Jeśli profilaktyka nie pomoże, wybierzmy się do lekarza – w końcu organizm właśnie poprzez ból informuje, że potrzebuje pomocy i interwencji.