Poradnia hepatologiczna – co leczy? W czym pomoże lekarz hepatolog?
Każda choroba wymaga odpowiedniego leczenia. W niektórych przypadkach, zmianami musi zająć się specjalista. Kiedy udać się do hepatologa? I co tak naprawdę leczy hepatolog?
Czym jest hepatologia
Hepatologia to dziedzina medycyny zajmująca się wszystkimi chorobami wątroby, a także dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego. Ponieważ zakres ten jest dość wąski, w Polsce najczęściej tego typu schorzeniami zajmują się gastroenterolodzy wraz ze specjalistami z zakresu chorób zakaźnych. Wątroba jako organ odpowiedzialny za ponad 500 funkcji metabolicznych wymaga precyzyjnej diagnostyki i indywidualnego podejścia terapeutycznego.
Hepatologiem może być każdy lekarz, który posiada już specjalizację (I lub II stopnia) we wszystkich innych specjalnościach lekarskich – dopiero wtedy lekarze mogą zacząć kształcenie w zakresie hepatologii. Do hepatologów kierowani są pacjenci, u których występują problemy z wątrobą lub drogami żółciowymi, czego symptomami są problemy z przewodem pokarmowym. W praktyce oznacza to, że hepatolog posiada interdyscyplinarną wiedzę łączącą gastroenterologię, immunologię, wirusologię oraz onkologię.
Rola hepatologa w systemie opieki zdrowotnej
Hepatolog pełni funkcję konsultacyjną wobec innych specjalistów, gdy rozpoznanie wymaga pogłębionej wiedzy o patofizjologii wątroby. W przypadku zespołów cholestatycznych, autoimmunologicznych zapaleń wątroby czy wtórnych uszkodzeń wątroby w przebiegu chorób metabolicznych to właśnie hepatolog ustala protokół leczenia. Współpraca z radiologami, patomorfologami i chirurgami umożliwia kompleksową opiekę nad pacjentem od momentu diagnozy do etapu terapii lub kwalifikacji do przeszczepu.
Diagnostyka hepatologiczna
Kiedy do lekarza trafia pacjent z problemami pokarmowymi lub z układem moczowym, najpierw należy zrobić wszelkie badania wstępne, to jest badanie moczu czy krwi. W takim przypadku lekarz najczęściej jednak zleca wykonanie bardziej szczegółowej morfologii, w skład której będą wchodzić na przykład próby wątrobowe czy poziom bilirubiny. Bilirubina jest produktem rozpadu hemoglobiny i jej podwyższony poziom może świadczyć o problemach z odprowadzaniem żółci lub nadmiernym rozpadzie czerwonych krwinek.
Obrazowanie i badania biochemiczne
Zleca się również wykonanie USG jamy brzusznej, żeby sprawdzić, czy nie ma w okolicach wątroby jakiegoś ciała obcego, które mogłoby powodować na przykład krwotoki. Ultrasonografia pozwala ocenić echogeniczność miąższu wątroby, wielkość narządu, stan dróg żółciowych oraz wykryć ewentualne zmiany ogniskowe. W przypadkach wątpliwych hepatolog kieruje na elastografię wątroby (Fibroscan), która nieinwazyjnie ocenia stopień włóknienia narządu.
Jeśli lekarz podejrzewa wirusa, kieruje pacjenta na serologiczne badania wirusowe, badania autoimmunologiczne oraz badania genetyczne. Możliwa jest również biopsja wątroby, która stanowi złoty standard w ocenie aktywności procesu zapalnego i zaawansowania włóknienia. Biopsja pozwala na histopatologiczną ocenę tkanki, co jest niezbędne w różnicowaniu wirusowych, autoimmunologicznych i metabolicznych przyczyn uszkodzenia wątroby.
Profilaktyka hepatologiczna
Hepatolog zajmuje się także profilaktyką – na przykład zlecaniem szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Szczepienia te są szczególnie zalecane osobom podróżującym do regionów endemicznych, pracownikom służby zdrowia oraz pacjentom z przewlekłymi chorobami wątroby. Edukacja pacjentów obejmuje również dietoprofilaktykę, eliminację czynników hepatotoksycznych oraz monitoring w przypadku przewlekłego narażenia zawodowego.
Schorzenia wątroby i dróg żółciowych
Hepatolog zajmuje się przede wszystkim chorobami wątroby, a tych, wbrew pozorom jest całkiem sporo. Odpowiednio wcześnie wykryte są jednak wyleczalne. Hepatolog może rozpoznać między innymi takie choroby jak wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, ostre zapalenie wątroby, marskość wątroby, alkoholowa choroba wątroby lub inne rodzaje zapalenia wątroby, a także choroby cholestatyczne. Do chorób cholestatycznych zalicza się pierwotną żółciową marskość wątroby (PBC) oraz pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC), które wymagają długotrwałej terapii immunosupresyjnej.
Choroby dróg żółciowych
Hepatolog leczy też wszystkie choroby związane z drogami żółciowymi, takie jak kamica dróg żółciowych czy dyskineza pęcherzyka i dróg żółciowych. Kamica może prowadzić do zapalenia trzustki, niedrożności dróg żółciowych i wtórnych infekcji bakteryjnych. Dyskineza natomiast często współistnieje z zespołem jelita drażliwego i wymaga terapii zarówno farmakologicznej, jak i dietetycznej.
Terapia i postępowanie
Te i wiele innych chorób jest w większości do wyleczenia, jeśli odkryjemy je w odpowiednim czasie. Leczenie następuje przez dobór odpowiednich leków oraz, szczególnie w przypadku wątroby, diety eliminacyjnej lub niskokalorycznej. U pacjentów z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (NAFLD) redukcja masy ciała i modyfikacja stylu życia może odwrócić zmiany w miąższu wątroby.
Niektóre choroby jednak wymagają interwencji chirurgicznej, w tym przeszczepu wątroby. Taki ruch hepatolog konsultuje zazwyczaj z innymi lekarzami – transplantologami, anestezjologami i psychologami klinicznymi. Kwalifikacja do transplantacji jest procesem wieloetapowym, uwzględniającym zarówno stan kliniczny pacjenta, jak i czynniki psychospołeczne wpływające na rokowanie po zabiegu.
Równie ważna jest profilaktyka i regularne badania, a w przypadku wyjazdu do krajów, gdzie łatwo można złapać wirusowe zapalenie wątroby, odpowiednie szczepienia. Szczepienie przeciwko WZW B jest w Polsce obowiązkowe u niemowląt od 1996 roku, co znacząco zmniejszyło liczbę nowych zakażeń. Przed wyjazdem do Azji, Afryki czy Ameryki Południowej zaleca się również szczepienie przeciwko WZW A, które chroni przed zakażeniem drogą pokarmową.
