Dieta odchudzająca – typy diet

Prawidłowe leczenie otyłości wymaga konsultacji z dietetykiem. Podstawą jest zawsze ograniczenie energetyczności posiłków. Dlatego też dieta odchudzająca często nazywana jest dietą niskokaloryczną, redukującą lub niskoenergetyczną. Niestety przystosowanie się do zmian w sposobie żywienia i stylu życia osób na diecie wymaga wielu wyrzeczeń. Dlatego też wiele osób poszukuje „cudownych diet” i „cudownych leków”.

Szkodliwość diet alternatywnych

Wszelkiego rodzaju modne diety, np. Dukana czy Cambridge, należą do tzw. diet alternatywnych. Są one zwykle niezgodne z aktualnymi zaleceniami dotyczącymi racjonalnego żywienia. Wiązać się to może ze szkodliwym działaniem na organizm. Niekonwencjonalne podejście do redukcji masy ciała powoduje często wyraźny ubytek wagi, jednak wynika on nie tylko z utraty tkanki tłuszczowej, ale przede wszystkim z białek budulcowych i wody. Ponadto utrata beztłuszczowej masy ciała stwarza dodatkowe zagrożenia dla zdrowia, w tym osłabienie odporności, spadek siły mięśniowej oraz spowolnienie metabolizmu bazowego.

Niekonwencjonalne żywienie na dłuższą metę bywa często nieakceptowane przez pacjenta, który w efekcie powraca do poprzedniego sposobu odżywiania. Konsekwencją tego jest ponowne zwiększenie masy ciała, czyli tzw. efekt jo-jo. Mechanizm ten wynika z obronnej reakcji organizmu — spowolniony metabolizm sprawia, że po zakończeniu restrykcyjnej diety każda dodatkowa kaloria magazynowana jest w postaci rezerw tłuszczowych. W ten sposób ciało przygotowuje się na kolejny okres niedoboru energii. Cykl powtarzających się prób odchudzania może prowadzić do zaburzeń hormonalnych, obsesyjnego podejścia do jedzenia oraz pogorszenia samopoczucia psychicznego.

Niebezpieczne diety jednoskładnikowe

Do znanych i powszechnie stosowanych należy zaliczyć wszystkie diety jednoskładnikowe, białkowo-tłuszczowe, rozdzielne oraz głodówki. Jednymi z najbardziej popularnych diet jednoskładnikowych są:

• diety owocowe (np. ananasowa, jabłkowa, bananowa)
• diety warzywne (np. kapuściana, buraczana)
• diety mleczne (np. oparte wyłącznie na kefirze lub jogurcie)
• diety ryżowe (polegające na spożywaniu gotowanego ryżu bez dodatków)

Tego rodzaju diety często propagowane są w czasopismach przeznaczonych dla kobiet. Reklamuje się je jako szybkie i skuteczne metody odchudzania. Jednakże są one bardzo groźne dla zdrowia i nie powinniśmy ich stosować. Ograniczenie pożywienia do jednego składnika prowadzi do niedoborów białka, tłuszczów, witamin oraz mikroelementów. W konsekwencji mogą pojawić się objawy niedokrwistości, osłabienie, problemy z koncentracją, wypadanie włosów, łamliwość paznokci oraz zaburzenia cyklu menstruacyjnego u kobiet. Monotonia jadłospisu zwiększa ryzyko zerwania diety i powrotu do niezdrowych nawyków żywieniowych.

Wpływ diet białkowo-tłuszczowych na zdrowie

Innym, popularnie stosowanym modelem żywienia, jest dieta białkowo-tłuszczowa. Charakteryzuje się ona wysoką zawartością wspomnianych składników, przy zachowaniu niskiej ilości węglowodanów. Model ten ogranicza spożycie węglowodanów do minimum, co zmusza organizm do czerpania energii z ketonów powstających w wyniku spalania tłuszczów. Proces ten, zwany ketozą, może prowadzić do kwaśnej reakcji krwi, co obciąża nerki i wątrobę.

Posiłki ubogie w błonnik pokarmowy, witaminy, sole mineralne oraz flawonoidy są na dłuższą metę niebezpieczne dla zdrowia. Stałe stosowanie takiej diety może przyczynić się do zakwaszenia organizmu, negatywnie wpłynąć na czynniki ryzyka miażdżycy, a także zwiększyć ryzyko chorób wątroby lub nerek. Dodatkowo niedobór błonnika pokarmowego prowadzi do zaparć, dyskomfortu trawiennego oraz zaburzeń mikrobioty jelitowej. Osoby stosujące dietę białkowo-tłuszczową często skarżą się na nieprzyjemny zapach z ust (tzw. oddech ketonowy), bóle głowy oraz zmęczenie wynikające z niedoboru glukozy — podstawowego paliwa dla mózgu.

Główna zasada diety rozdzielnej

Diety rozdzielne, takie jak dieta Montignaca, Diamonda lub Haya, zakazują łączenia różnych produktów spożywczych w tym samym posiłku. Założeniem jest, że białka i węglowodany trawione są w odmiennych warunkach (odpowiednio kwaśnych i zasadowych), przez co jednoczesne spożycie obu składników prowadzi do zaburzeń trawienia. Z naukowego punktu widzenia nie ma dowodów uzasadniających zakaz łączenia poszczególnych artykułów żywnościowych. Układ pokarmowy człowieka jest przystosowany do jednoczesnego trawienia wielu składników odżywczych — wydzielane enzymy działają równolegle i skutecznie rozkładają zarówno białka, jak i węglowodany oraz tłuszcze.

Dlatego samo trzymanie się diety rozdzielnej jest w takim wypadku bezcelowe. Redukcja masy ciała obserwowana u osób stosujących ten model wynika raczej z ogólnego ograniczenia kalorii oraz eliminacji produktów wysoko przetworzonych, a nie z samego rozdzielania składników. Co więcej, zakaz łączenia produktów znacząco utrudnia komponowanie zbilansowanych posiłków i może prowadzić do monotonii jadłospisu oraz rezygnacji z diety.

Skutki głodówki

Szczególnie groźną dla zdrowia i niestety stosunkowo popularną metodą odchudzania jest głodówka — o czym bardzo często przypominają dietetycy. Podczas jej stosowania dochodzi do wielu zaburzeń funkcjonowania narządów, takich jak serce, jelita, wątroba i nerki. Najbardziej niebezpieczne dla zdrowia i życia osób na głodówce są wynikające z niej niedobory — szczególnie magnezu, potasu i sodu. Niedobór elektrolitów prowadzi do zaburzeń rytmu serca, osłabienia mięśni oraz dezorientacji.

Głodówka może również wywołać:

• hipoglikemię (spadek poziomu cukru we krwi), objawiającą się drgawkami lub utratą przytomności
• kwasicę metaboliczną, która stanowi zagrożenie dla funkcji nerek
• zaburzenia hormonalne, w tym ustanie miesiączki u kobiet
• osłabienie odporności, zwiększające podatność na infekcje
• nieodwracalne uszkodzenia narządów wewnętrznych w przypadku długotrwałego głodzenia

Głodówka może skończyć się zgonem! Osoby stosujące długotrwałe posty bez nadzoru medycznego narażają się na poważne konsekwencje zdrowotne, które mogą okazać się nieodwracalne. Dlatego każda próba redukcji masy ciała powinna być przeprowadzona pod kontrolą specjalisty — dietetyka klinicznego lub lekarza.