Jakie badania trzeba zrobić kiedy podejrzewasz, że masz boreliozę?
Borelioza to choroba trudna do zdiagnozowania. Niektóre jej objawy mogą sugerować wiele innych schorzeń, co komplikuje rozpoznanie. Jednym z typowych symptomów potwierdzających wystąpienie tej choroby jest rumień wędrujący. Jak rozpoznać boreliozę? Jakie badania wykonać, kiedy podejrzewamy, że mamy chorobę przenoszoną przez kleszcze?
Co warto wiedzieć o boreliozie?
Borelioza to choroba wieloukładowa przenoszona przez kleszcze. Wywołują ją bakterie należące do krętków z rodzaju Borrelia burgdorferi sensu lato. Objawem potwierdzającym zakażenie jest charakterystyczny rumień wędrujący (erythema migrans) — rozwijająca się na skórze czerwona plama o średnicy minimum 5 cm, często z jaśniejszym centrum. Nie tylko to jednak sugeruje, że może rozwijać się borelioza. U chorego mogą wystąpić objawy grypopodobne: gorączka, osłabienie, ból głowy, bóle mięśniowo-stawowe. Bywa, że symptomy te są niezauważone, a choroba postępuje bez wyraźnych dolegliwości.
Nieleczona borelioza może przebiegać przez kilka etapów. Na początku mówi się o infekcji zlokalizowanej wczesnej (pojawienie się rumienia i objawów ogólnych w ciągu pierwszych tygodni od ukąszenia), następnie o infekcji rozproszonej wczesnej (dolegliwości neurologiczne, kardiologiczne, ból stawów pojawiające się po kilku tygodniach do miesięcy) i na końcu o postaci przewlekłej (objawy utrzymujące się powyżej 6 miesięcy, takie jak artretyzm, neuroinfekcja, zmiany skórne). Wczesne rozpoznanie boreliozy pozwala na skuteczne jej wyleczenie. Od czego więc zacząć, kiedy mamy podejrzenia co do tej choroby?
Diagnostyka boreliozy
Rozpoznanie tego typu choroby odkleszczowej polega przede wszystkim na wykonaniu testów serologicznych. Badania na boreliozę warto wykonać w profesjonalnym laboratorium (np. https://wielkoszynski.pl/), które specjalizuje się w diagnostyce tej wieloukładowej choroby zakaźnej. Rodzajów testów w kierunku boreliozy jest sporo. Niektóre wyróżniają się większą czułością i swoistością, inne mniejszą. Nie zawsze też ujemny wynik w niektórych badaniach oznacza, że choroby nie ma — zwłaszcza kiedy odczuwalne są jej objawy kliniczne.
Klasyczne testy serologiczne ELISA i Western Blot
Najczęściej wykorzystywane są badania ELISA i Western Blot. ELISA to test przesiewowy pozwalający na wykrycie przeciwciał IgM (świeża infekcja) i IgG (infekcja przebyta lub przewlekła). Western Blot stosuje się jako test potwierdzający, jeśli wynik ELISA jest dodatni lub wątpliwy. Kluczowy jest czas wykonania badania — przeciwciała pojawiają się dopiero po 2–4 tygodniach od ukąszenia przez kleszcza. Badanie wykonane zbyt wcześnie może dać fałszywie ujemny wynik.
Test EliSpot 2 Borrelia — diagnostyka komórkowa
Wówczas, gdy klasyczne testy serologiczne nie potwierdzają zakażenia mimo objawów klinicznych, warto wykonać test EliSpot 2 Borrelia. Ten test immunoenzymatyczny wykrywa odpowiedź komórkową układu odpornościowego, a nie tylko obecność przeciwciał. Jest stosowany nawet w trudnych diagnostycznie przypadkach oraz u osób z przewlekłymi postaciami boreliozy. Badanie można wykonać już 3–4 tygodnie po ugryzieniu przez kleszcza. Co więcej, test ten pozwala nie tylko na zdiagnozowanie choroby, ale także na ocenę skuteczności podjętego leczenia.
Dodatkowe metody diagnostyczne
W niektórych sytuacjach stosuje się badania molekularne (PCR) w celu wykrycia materiału genetycznego krętków w tkankach, płynie stawowym lub mózgowo-rdzeniowym. Ta metoda jest szczególnie przydatna w diagnostyce zmian stawowych lub objawów neurologicznych. W przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych konieczne może być wykonanie punkcji lędźwiowej i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pod kątem obecności przeciwciał produkowanych wewnątrz ośrodkowego układu nerwowego.
Leczenie boreliozy
Leczenie boreliozy polega na podawaniu antybiotyków. Dobranie odpowiedniego leku uzależnione jest od etapu choroby, zajętych układów oraz wieku pacjenta. Najczęściej stosuje się leki z grupy tetracyklin (doksycyklina), penicylin (amoksycylina) i cefalosporyn (ceftriakson, cefuroksym). Leczenie trwa około miesiąc, chociaż u niektórych osób może zająć to więcej czasu. Na szczęście w większości przypadków antybiotykoterapia jest skuteczna i nie trzeba stosować jej kolejny raz.
Schemat leczenia w różnych postaciach boreliozy
W przypadku wczesnej postaci zlokalizowanej (rumień wędrujący) stosuje się doksycyklinę doustnie przez 10–21 dni lub amoksycylinę u dzieci i kobiet w ciąży. Przy zajęciu ośrodkowego układu nerwowego (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, neuropatie) preferuje się ceftriakson podawany dożylnie przez 14–28 dni. W przypadku zapalenia stawów stosuje się doksycyklinę doustnie przez 28 dni, a jeśli leczenie jest nieskuteczne — ceftriakson dożylnie.
Objawy popodawcze i tzw. zespół po-Lyme
Nieliczni pacjenci mogą doświadczać utrzymujących się objawów po zakończeniu prawidłowej antybiotykoterapii. Dolegliwości obejmują przewlekłe zmęczenie, bóle mięśniowo-stawowe, zaburzenia koncentracji. Nie ma przekonujących dowodów, że w takiej sytuacji pomaga przedłużona antybiotykoterapia. Zaleca się wtedy leczenie objawowe i rehabilitację.
Jak zapobiec boreliozie?
Lato to okres, kiedy częściej spędzamy czas w parkach, lasach, na łąkach. W tych miejscach kleszczy jest najwięcej — dotyczy to również terenów miejskich. Chcąc uchronić się przed boreliozą, należy pamiętać o kilku zasadach. Wybierając się do lasu czy do parku, należy odpowiednio się ubrać. Kluczowe jest szczelne zasłonięcie ciała. Najlepiej by były to długie spodnie, bluzka z długimi rękawami, pełne buty. Warto też korzystać z preparatów, które odstraszają kleszcze i inne insekty — najlepiej by w ich składzie znajdował się związek chemiczny DEET (dietylotoluamid) w stężeniu co najmniej 20–30%.
Kontrola ciała po powrocie z terenów zalesionych
Po powrocie należy uważnie przyjrzeć się sobie. Trzeba sprawdzić ciało, szczególnie w okolicy pach, pachwin, zgięć kolan, za uszami, na szyi i wokół talii, by zobaczyć, czy nie ma nigdzie nieproszonego gościa w postaci małego pajęczaka. Kleszcze przemieszczają się po skórze w poszukiwaniu dogodnego miejsca do przygryzienia, więc szybka kontrola może uchronić przed ukąszeniem.
Usuwanie kleszcza w przypadku ukąszenia
Jeśli kleszcz został znaleziony, należy go jak najszybciej usunąć za pomocą specjalnych pęset lub haczyków, chwytając go jak najbliżej skóry i wyciągając ruchem prostopadłym bez wykręcania. Nie wolno smarować kleszcza żadnymi substancjami (olejkami, benzyną), ponieważ zwiększa to ryzyko wyrzucenia przez kleszcza zainfekowanej śliny. Po usunięciu należy zdezynfekować miejsce ukąszenia i obserwować skórę przez następne 4 tygodnie. Jeśli pojawi się rumień wędrujący lub objawy grypopodobne — należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Profilaktyka antybiotykowa
W Polsce nie zaleca się rutynowej profilaktyki antybiotykowej po ukąszeniu przez kleszcza. Profilaktyka (zazwyczaj jednorazowa dawka doksycykliny) jest rozważana jedynie w szczególnych przypadkach: gdy kleszcz był przyssany dłużej niż 36 godzin, znajdujemy się w regionie o wysokiej endemiczności boreliozy, a od ukąszenia minęło mniej niż 72 godziny.
