Co warto zwiedzić w Sandomierzu?

Sandomierz to jedno z licznych miast, którego początki sięgają czasów średniowiecza i ma za sobą bardzo bogatą historię, która wychyla się z każdej ulicy, kamienicy i zza każdego rogu. To miasto, które było dwukrotnie niszczone, było ofiarą epidemii oraz najeżdżane przez wrogie armie. To także miejsce doskonale znane przez fanów Ojca Mateusza, gdzie kręcone były odcinki słynnego serialu o detektywie w sutannie. Warto poznać to miasto i zwiedzić jego okolice. Co warto tam zobaczyć?

Brama Opatowska

Jest to najczęściej wymieniane miejsce warte zobaczenia w pierwszej kolejności. Powstała w XIV wieku i była jedną z czterech bram wjazdowych do miasta. Zbudowana została w stylu gotyckim i wraz z murami miejskimi stanowiła system obronny chroniący mieszkańców przed atakami wrogich wojsk. Ma wysokość 30 metrów oraz posiada szereg niewielkich otworów strzelniczych, z których łucznicy mogli ostrzeliwać napastników.

Na szczycie bramy znajduje się taras widokowy, z którego można podziwiać okolicę nawet w promieniu 50 kilometrów. W pogodne dni widać stąd meandrujące wijące się wokół miasta doliny Wisły oraz rozległe pola uprawne. Sama brama była wielokrotnie odnawiana – najbardziej znacząca przebudowa miała miejsce w XIX wieku, kiedy uzupełniono uszkodzone partie muru i wzmocniono fundamenty. Dziś stanowi symbol miasta i punkt obowiązkowy na trasie każdego turysty.

Podziemia

Sandomierz posiada również dobrze rozwiniętą sieć podziemnych korytarzy i pomieszczeń wydrążonych w lessie. Było to związane z ograniczoną powierzchnią znajdującą się na poziomie gruntu – miasto rozwijało się na niewielkim wzgórzu otoczonym stromymi zboczami, więc problem rozwiązano budując liczne piwnice i podziemne korytarze pełniące rolę składów, warsztatów oraz magazynów.

Dla turystów stworzono specjalną trasę do zwiedzania wynoszącą ponad 400 metrów. Każda z komór posiada nazwy nawiązujące do historii oraz legend – jedna z nich nosi imię tajemniczej białej damy, która według podań straszy w podziemiach od wieków. Podczas zwiedzania można zobaczyć oryginalne ceglane sklepienia, zachowane fragmenty średniowiecznych narzędzi oraz studnię głębinową, z której czerpano wodę w czasie oblężeń. Temperatura w podziemiach utrzymuje się na stałym poziomie około 10 stopni Celsjusza przez cały rok, co dawniej wykorzystywano do przechowywania żywności.

Ratusz

Pierwotny ratusz powstał w połowie XIV wieku, by później w XVI wieku zostać znacznie rozbudowanym i podwyższonym o kolejną kondygnację. Jest to połączenie dwóch stylów architektonicznych – gotyckiej części pierwotnej oraz barokowej dobudowy wykonanej po zniszczeniach wojennych. Mieści się tam, oprócz urzędu miasta, także muzeum przedstawiające historię Sandomierza, jak również klub „Lapidarium”, który swoje umiejscowienie ma w piwnicach budynku.

Jest to budynek o bardzo charakterystycznym kształcie z wysoką wieżą zwieńczoną attyką i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Na elewacji można dostrzec renesansowe detale – portale z piaskowca, kamienne obramowania okien oraz herb miasta. Wewnątrz zachowały się oryginalne barokowe klatki schodowe z kutymi balustradami oraz fragmenty polichromii ściennych z XVIII wieku.

Zamek Kazimierzowski

Nie można również zapomnieć o zamku znajdującym się na wzgórzu zamkowym z widokiem na dolinę Wisły. W dawnych czasach Sandomierz był stolicą księstwa sandomierskiego za panowania Władysława Łokietka, a później pełnił rolę rezydencji władców oraz siedziby starostów. Zamek był wielokrotnie przebudowywany – przebudowa dokonana przez Kazimierza Wielkiego nadała mu dzisiejszą nazwę i wzmocniła fortyfikacje.

Został zniszczony w czasie potopu szwedzkiego w XVII wieku, z tego też powodu zachowało się wyłącznie jedno zachodnie skrzydło z charakterystycznym szczytem oraz fragmenty murów obronnych. Później obiekt odbudowano w formie uproszczonej, a dziś znajduje się tam Muzeum Okręgowe prezentujące zbiory archeologiczne, numizmatyczne oraz militaria. Można tam zobaczyć m.in. średniowieczne zbroje, broń białą oraz rekonstrukcję wnętrz mieszkalnych z XVI wieku. Z dziedzińca zamkowego rozciąga się malowniczy widok na meandrującą Wisłę i okoliczne wzgórza lessowe.

Dzwonnica

Jest to budowla wybudowana w XVIII wieku w stylu barokowym jako wolnostojąca wieża dzwonnicza katedry. Posiada dość specyficzną budowę z masywną dolną kondygnacją przechodzącą w smukłą wieżę zwieńczoną latarnią i bardzo rozbudowany, okazały portal z piaskowcowymi rzeźbami świętych. Przez wiele osób jest uznawana za jedną z piękniejszych budowli znajdujących się w Sandomierzu ze względu na harmonijne proporcje i bogaty detal architektoniczny.

Warto również wiedzieć, że każdego dnia o godzinie 21:00 dzwonnica wydzwania dziewięć razy hejnał, co jest symbolem upamiętniającym poległych w bitwie pod Warną w 1444 roku, w której zginął król Władysław III Warneńczyk. We wnętrzu dzwonnicy zachowały się oryginalne mechanizmy zegarowe z XVIII wieku oraz zespół czterech dzwonów, z których najstarszy pochodzi z 1604 roku. Można wejść na galerię widokową znajdującą się na wysokości około 25 metrów, skąd roztacza się panorama starego miasta i okolic.

Dom Długosza

Jest to budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza – słynnego kronikarza i historyka – który został przekazany księżom na służbę bożą i prowadzenie szkoły katedralnej. Powstał w XV wieku jako dwukondygnacyjna kamienica z gotyckim szczytem, później był remontowany i zmieniał swoje przeznaczenie – służył jako plebania, szkoła oraz siedziba kanoników.

Od połowy XX wieku mieści się tam Muzeum Diecezjalne, gdzie można zobaczyć liczne eksponaty związane z kościołem, jak chociażby obrazy, rzeźby oraz szaty liturgiczne z XV wieku. W zbiorach znajdują się m.in. późnobarokowe ornamenty liturgiczne, gotyckie rzeźby drewniane przedstawiające świętych oraz kolekcja iluminowanych rękopisów z XVI i XVII wieku. Na szczególną uwagę zasługuje kaplica domowa z zachowaną polichromią ścienną oraz gotyckie sklepienie krzyżowo-żebrowe. Muzeum organizuje również wystawy czasowe poświęcone sztuce sakralnej i historii diecezji.

Katedra

Jest to budowla, która została wzniesiona na miejscu starej kolegiaty romańskiej w XII wieku, a obecną formę otrzymała w wyniku kolejnych przebudów w stylu gotyckim i barokowym. Funkcję prepozyta pełnił tam Wincenty Kadłubek – znany dziś kronikarz i biskup krakowski, którego zapiski stanowią jedno z najcenniejszych źródeł do historii Polski średniowiecznej. Katedra nosi nazwę Narodzenia Najświętszej Marii Panny i bł. Wincentego Kadłubka.

Ta zabytkowa katedra jest otwarta dla turystów i można w niej podziwiać liczne dzieła sztuki – obrazy, rzeźby i specyficzną zabudowę ołtarzową. Szczególną uwagę zwracają bizantyjskie freski z XIII wieku odkryte podczas renowacji, przedstawiające sceny z życia Chrystusa oraz Matki Boskiej. W prezbiterium znajduje się pomnik nagrobny Wincentego Kadłubka wykonany z czarnego marmuru. Katedra była miejscem wielu znaczących wydarzeń historycznych – koronacji książąt, ślubów dynastycznych oraz zgromadzeń szlacheckich. Warto zwrócić uwagę na późnogotycki kruchtę południową z portalem zdobionym płaskorzeźbami oraz siedemnastowieczne stalle chórowe z misternie rzeźbionymi postaciami świętych i proroków.