Kim jest i na jakie zlecenia może liczyć tłumacz medyczny

Na polskim rynku tłumaczeń medycznych najwięcej zleceń dotyczy języka angielskiego oraz niemieckiego, rzadziej są to: język włoski, francuski, niderlandzki, norweski, szwedzki, rosyjski, hiszpański czy łacina. Zawodowy tłumacz medyczny to człowiek, który posiada wyższe wykształcenie kierunkowe – dr n. med., lek. med., dr lub mgr pokrewnego kierunku, takiego jak np.: biologia, weterynaria, fizjoterapia, farmacja, biotechnologia itp.

Na czym polega praca tłumacza medycznego

Tłumacz medyczny to osoba, która zarówno rozumie merytorykę przekładanych tekstów na poziomie molekularnym (fizjologia, anatomia, histologia, biologia komórki, biochemia, cytologia, chirurgia, neurologia, okulistyka, dermatologia, onkologia itd.), jak też biegle włada dwoma językami — ojczystym oraz danym językiem obcym. Niezbędna jest również znajomość terminologii fachowej dla pary językowej, w której tłumacz wykonuje zlecenia. Wymaga to stałego poszerzania kompetencji językowych oraz weryfikowania aktualnego nazewnictwa naukowego, ponieważ medycyna ciągle się rozwija, a nowe procedury i odkrycia wymagają precyzyjnej translacji.

Tłumacz medyczny nie ogranicza się wyłącznie do biernego przenoszenia treści z jednego języka na drugi. Musi interpretować kontekst kliniczny, rozumieć związki przyczynowo-skutkowe w opisie przypadków, a także przewidywać potrzeby odbiorcy dokumentu — czy będzie to lekarz prowadzący, zespół badawczy, czy urząd administracyjny. Dzięki temu jego tłumaczenia nie są jedynie słownikowymi ekwiwalentami, lecz funkcjonalnymi tekstami medycznymi nadającymi się do użycia w konkretnym otoczeniu zawodowym.

Rodzaje tłumaczeń specjalistycznych

Rodzimy rynek najczęściej zleca tłumaczenia dokumentacji medycznej od osób prywatnych — wyniki badań obrazowych i laboratoryjnych, wypis ze szpitala (karta informacyjna leczenia szpitalnego), karta szczepień, zaświadczenie lekarskie, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, opinia medyczno-psychologiczna — na język angielski bądź niemiecki. Celem jest kontynuacja leczenia trudnych przypadków poza granicami kraju, najczęściej pacjentów onkologicznych, osób ze stwierdzonymi blokami metabolicznymi lub rzadkimi jednostkami chorobowymi o podłożu genetycznym.

Osoby wyjeżdżające za granicę w celach zawodowych lub edukacyjnych również potrzebują tłumaczenia specjalistycznych dokumentów medycznych, np. zaświadczeń z poradni hepatologicznych czy innych wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych. W takich sytuacjach istotne jest nie tylko poprawne oddanie terminologii, ale też dostosowanie formatu dokumentu do wymogów obowiązujących w kraju docelowym.

Czasem zleceniodawca przekazuje do przetłumaczenia diagnozę medyczną z języka łacińskiego na język polski. Celem przeprowadzenia zagranicznych konsultacji lekarskich zwykle wystarczające jest tłumaczenie zwykłe (oficjalnie niepoświadczone za zgodność z oryginałem), natomiast w przypadku spraw kierowanych do urzędów, sądów, ZUS-u bądź firm ubezpieczeniowych obowiązkowe będzie wykonanie tłumaczenia przysięgłego, inaczej zwanego przekładem uwierzytelnionym.

Tłumaczenia przysięgłe dokumentów medycznych

Jeśli chodzi o translacje przysięgłe, agencja tłumaczeń medycznych lub niezależny tłumacz medyczny może też otrzymać zlecenie tłumaczenia, które ma posłużyć jako dowód w sprawie sądowej przeciwko lekarzowi lub szpitalowi z tytułu nieumyślnego spowodowania śmierci lub trwałego uszczerbku na zdrowiu bądź innych zaniedbań zawodowych. W takich przypadkach precyzja translacji nabiera charakteru nie tylko merytorycznego, ale również prawnego — każdy nieścisłość może wpłynąć na wynik postępowania sądowego.

Czasem klient może życzyć sobie również tłumaczenie medyczne z korektą tekstu przez native speakera, szczególnie wówczas, gdy do tłumaczenia chce przekazać swoją badawczą pracę naukową, przeznaczoną do publikacji w zagranicznym czasopiśmie o wysokim współczynniku Impact Factor (artykuł, opis przypadku, abstrakt). Taka korekta zapewnia nie tylko poprawność językową, ale też zgodność z konwencjami stylistycznymi obowiązującymi w danym środowisku naukowym.

Rola tłumacza przysięgłego

W naszym kraju tłumacz przysięgły to osoba uprawniona do poświadczania wierności wykonanej translacji, zaprzysiężona przez Ministra Sprawiedliwości RP. Tak się akurat składa, że lwia część tłumaczy przysięgłych w Polsce ma blade pojęcie o medycynie, toteż w przypadku procedur implikujących konieczność wykonania fachowego przysięgłego tłumaczenia medycznego dobrą praktyką niektórych biur tłumaczeń jest wykonywanie tłumaczeń dwustopniowych, a nawet trójstopniowych.

Proces weryfikacji tłumaczenia medycznego

Na etapie pierwszym samym tłumaczeniem i dbałością o warstwę merytoryczną przekładu zajmuje się lekarz medycyny bądź tłumacz techniczny NOT ze specjalizacją tłumaczeniową w zakresie medycyny i ochrony zdrowia. Na kolejnym etapie jego praca jest weryfikowana przez tłumacza przysięgłego, który wychwytuje ewentualne pominięcia bądź przekłamania w tłumaczeniu i przeprowadza korektę warstwy językowej i gramatycznej tekstu medycznego. Ten dwuetapowy model pozwala uniknąć sytuacji, w której prawnie ważny dokument zawiera błędy merytoryczne mogące wpłynąć na decyzje terapeutyczne lub administracyjne.

Oczywiście na koniec pod tłumaczeniem formalnie podpisuje się tłumacz przysięgły i to on opatruje je swoją okrągłą pieczęcią z nadanym numerem TP. Tylko kompetentny, zgrany zespół (tłumacz i korektor) może wydać produkt najwyższej jakości. W incydentalnych przypadkach można spotkać tłumaczy, którzy ukończyli akademię medyczną oraz podyplomowe studia w zakresie translatoryki i zdali egzamin na tłumacza przysięgłego — wówczas zwykle wystarczy jednostopniowy przekład przysięgły tekstu medycznego, ale tacy specjaliści są rzadkością na rynku.

Kto tłumaczy dokumentację medyczną

Tłumaczenia dokumentacji medycznej do konsultacji lekarskich w Norwegii, Szwecji a nawet Niemczech dość często akceptowane są w języku angielskim. W niemieckich klinikach obchody i odprawy prowadzone są w języku angielskim, więc większość lekarzy specjalistów i część rezydentów (lekarzy w trakcie specjalizacji) zna w stopniu wystarczającym ten język (a już na pewno biernie), by zrozumieć tekst medyczny. Tym bardziej w niemieckim szpitalu można oczekiwać znajomości języka angielskiego przez ordynatora, pracowników naukowych, lekarzy specjalistów czy lekarzy-imigrantów.

Zlecenia instytucjonalne i naukowe

Od firm, uczelni wyższych (głównie uniwersytetów medycznych) i innych instytucji państwowych tłumacz medyczny np. Besttext.pl może liczyć na tłumaczenie szerokiego spektrum dokumentów:

• prezentacje Power Point
• manuskrypty do publikacji w czasopismach naukowych
• artykuły naukowe do przedruku w rodzimych czasopismach specjalistycznych
• abstrakty, postery na kongresy medyczne
• monografie, książki medyczne
• oferty handlowe, foldery i ulotki
• instrukcje obsługi aparatury medycznej, sprzętu medycznego i instrumentów chirurgicznych
• CV i listy motywacyjne badaczy, naukowców
• wnioski o przyznanie grantu badawczego
• protokoły badania klinicznego
• dzienniczki pacjenta
• wnioski do Centralnej Ewidencji Badań Klinicznych o zezwolenie na przeprowadzenie badania klinicznego
• umowy handlowe naszpikowane specjalistyczną terminologią medyczną
• filmy promocyjne
• ulotki i charakterystyki leków dla koncernów farmaceutycznych
• treści stron internetowych firm medycznych

Ten zakres zleceń wymaga nie tylko znajomości języka specjalistycznego, ale też umiejętności dostosowania rejestru stylistycznego do typu dokumentu. Inaczej brzmi abstrakt naukowy przeznaczony na konferencję, a inaczej ulotka informacyjna dla pacjenta — mimo że oba dotyczą tego samego zagadnienia medycznego.

Narzędzia wspierające tłumacza

Wielu tłumaczy medycznych wspomaga się w pracy programami komputerowymi typu CAT (TRADOS, WordFast, Transit itd.), które przyspieszają pracę dzięki wbudowanej pamięci tłumaczeniowej (Translation Memory) i pomagają ujednolicić przekład. Narzędzia te pozwalają na zapamiętywanie wcześniej przetłumaczonych segmentów tekstu i automatyczne sugerowanie ich podczas pracy nad kolejnymi dokumentami, co znacząco redukuje czas potrzebny na obsługę powtarzalnych fraz medycznych oraz zwiększa spójność terminologiczną w obrębie całego projektu.

W przypadku plików nieedytowalnych (skanów .jpg czy plików .pdf) wymagane jest najpierw przygotowanie tzw. pliku OCR (edytowalnego w MS Word) i poprawienie błędów programu interpretującego zeskanowane pismo, który przeprowadza konwersję tekstu do pliku edytowalnego. Taki plik może posłużyć jako plik wyjściowy do pracy w programie typu CAT (Computer Aided Translation). Proces ten bywa czasochłonny, szczególnie gdy oryginalny dokument zawiera odręczne notatki lekarskie, nieczytelne stemple czy słabo odwzorowane wyniki badań — tłumacz musi wówczas ręcznie zweryfikować każdy znak, aby uniknąć błędów interpretacyjnych.

Profesjonalne tłumaczenia medyczne

Praca tłumacza medycznego jest ciężka, gdyż zakres terminologii do opanowania jest bardzo obszerny. Doświadczony tłumacz medyczny co drugie, trzecie zdanie tłumaczonego tekstu zwykle i tak musi sięgać do specjalistycznych słowników językowych, by upewnić się, czy w danym kontekście słowo, którego chce użyć w tłumaczeniu jest właściwe lub odnaleźć całkowicie nieznany termin. Nie wystarczy zapamiętać ekwiwalenty nazw chorób czy leków — trzeba też rozumieć różnice między terminami podobnymi fonetycznie, ale odmiennymi klinicznie, takimi jak hypertension (nadciśnienie) i hypotension (niedociśnienie), gdzie pomyłka może mieć fatalne konsekwencje.

Ponadto w trakcie wykonywania tłumaczeń poziom koncentracji musi być maksymalny, by uniknąć błędów, choćby przy przepisywaniu bądź weryfikowaniu danych liczbowych, np. wyników badań (biochemicznych wskaźników laboratoryjnych), zaordynowanych dawek terapeutycznych itd., bo właśnie wtedy waży się zdrowie i życie ludzi. Pomyłka w zapisie dawki leku lub wartości morfologii krwi może doprowadzić do błędnej diagnozy albo niewłaściwego leczenia, dlatego tłumacz medyczny ponosi ogromną odpowiedzialność za każde słowo i cyfrę w przetłumaczonym dokumencie.

Jakkolwiek szczęśliwie składa się, że może ona dawać sporo satysfakcji z niesienia pomocy potrzebującym pacjentom oraz z doskonalenia profesjonalnego warsztatu zawodowego. Podobnie jak lekarz z powołania będzie doskonale służył pacjentom pracą swych rąk, wiedzą i intelektem, tak tłumacz medyczny z powołania najlepiej sprawdzi się w tej roli, tyle tylko że w innym aspekcie procesu terapeutycznego, zgodnie z treścią angielskiego powiedzenia Everybody comes into the world to find what they do best.