Jak wziąć rozwód w Wielkiej Brytanii?

W dobie znacznej emigracji do krajów Wielkiej Brytanii wiele osób osiada tam na stałe — znajduje dobrą pracę, wychowuje dzieci, zbiera środki na własne mieszkanie. Część z nich przeżywa również zakończenie małżeństwa. Czym różni się rozwód brany w Anglii od tego, który przeprowadza się w Polsce? Co należy wiedzieć przed podjęciem ostatecznego kroku i jakie dokumenty trzeba wówczas wypełnić?

Warunki rozpoznania sprawy przez sąd brytyjski

Brytyjskie sądy rozpatrują sprawy rozwodowe małżeństw, z których co najmniej jedna strona mieszka na stałe w Wielkiej Brytanii lub przebywa tam nieprzerwanie przez okres minimum roku przed złożeniem wniosku. Nie ma znaczenia, jakie małżonkowie posiadają obywatelstwo ani w jakim kraju zawarto związek. Dopuszczalne jest zatem rozwiązanie małżeństwa polskiego przez sąd w Anglii lub Szkocji, pod warunkiem spełnienia kryterium rezydencji.

Procedura nie wymaga wcześniejszej separacji orzeczonej przez sąd — wystarczy wykazanie trwałego rozpadu pożycia. System brytyjski różni się pod tym względem od polskiego, w którym rozwód może zostać orzeczony jedynie wtedy, gdy zabezpieczenie rodziny po rozpadzie małżeństwa zostało odpowiednio uregulowane przez sąd.

Formularz petition for divorce — podstawowy dokument

Pierwszym krokiem w procedurze jest złożenie petition for divorce na formularzu D8. Dokument ten można pobrać ze strony internetowej HM Courts & Tribunals Service, uzyskać w kancelarii prawnej lub nabyć w wybranych sklepach papierniczych. Należy przygotować trzy egzemplarze: jeden pozostaje u wnioskodawcy, drugi trafia do akt sądowych, trzeci zostaje doręczony współmałżonkowi.

Sąd przyjmuje pozew o rozwód wyłącznie wtedy, gdy małżeństwo trwało co najmniej rok. Wcześniejsze złożenie wniosku skutkuje jego odrzuceniem bez merytorycznego rozpoznania. W formularzu konieczne jest zamieszczenie zwięzłego, ale szczegółowego uzasadnienia przyczyn, dla których wnioskodawca dąży do formalnego rozwiązania związku.

Pozew składa się w divorce county court właściwym dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Mieszkańcy Londynu mogą skorzystać z wydziału rodzinnego Principal Registry of the Family Division, który obsługuje sprawy z całego obszaru stolicy.

Opłata sądowa i zwolnienie z kosztów

Wniesienie pozwu wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty sądowej (court fee), której wysokość podlega regularnym aktualizacjom. Osoby o niskich dochodach mogą ubiegać się o zwolnienie z opłat lub ich obniżenie, składając formularz Help with Fees. Weryfikacja dochodów odbywa się na podstawie dokumentacji przedkładanej przez wnioskodawcę.

Ustalenia dotyczące opieki nad dziećmi — formularz D8A

Jeżeli małżonkowie posiadają dzieci, które nie ukończyły 16. roku życia lub mają od 16 do 18 lat i kontynuują naukę, konieczne jest wypełnienie formularza D8A zatytułowanego statement of arrangements for children. Sąd wymaga przedstawienia trzech egzemplarzy tego dokumentu.

Formularz zawiera informacje dotyczące przyszłych warunków życia dzieci, w tym:

• z którym rodzicem będą mieszkać na stałe,
• jak będą wyglądać kontakty z drugim rodzicem (częstotliwość, miejsce, sposób),
• w jakiej placówce edukacyjnej dzieci się uczą i czy planowane są w tym zakresie zmiany,
• kto będzie odpowiadał za koszty utrzymania dzieci.

Szczegółowe uzgodnienia zapewniają sądowi, że dobro dzieci zostało uwzględnione w planach rozwodowych rodziców. Brak kompletnej dokumentacji w tym zakresie może opóźnić postępowanie lub skutkować wezwaniem do jej uzupełnienia.

Alimenty i podział majątku

Brytyjskie prawo rodzinne przewiduje, że sąd może wydać tzw. financial order, regulujący kwestie majątkowe między małżonkami oraz alimenty na dzieci. Wnioskować o to można równocześnie z pozwem rozwodowym lub w osobnym postępowaniu. System Child Maintenance Service wspiera egzekucję alimentów, jeśli rodzic nie wywiązuje się dobrowolnie z obowiązku.

Udowodnienie trwałego rozpadu pożycia — podstawy prawne

Po złożeniu kompletnej dokumentacji sąd rozpoczyna postępowanie, w ramach którego wnioskodawca musi wykazać, że nastąpił nieodwracalny rozpad pożycia małżeńskiego (irretrievable breakdown of marriage). Brytyjskie prawo wymienia pięć okoliczności, które mogą stanowić dowód takiego rozpadu:

• cudzołóstwo (adultery) — wymaga potwierdzenia, że współmałżonek utrzymywał stosunek seksualny z osobą trzecią, a wnioskodawca uznaje dalsze życie wspólne za niemożliwe,
• nieracjonalne zachowanie (unreasonable behaviour) — obejmuje przemoc fizyczną lub psychiczną, nadużywanie alkoholu lub narkotyków, zaniedbanie obowiązków,
• porzucenie (desertion) — trwające nieprzerwanie co najmniej dwa lata,
• separacja trwająca ponad dwa lata — jeśli obie strony wyrażają zgodę na rozwód,
• separacja trwająca ponad pięć lat — zgoda drugiej strony nie jest wymagana.

Osoba składająca pozew określana jest mianem petitioner, zaś druga strona — respondent. W sprawie może pojawić się również osoba trzecia (co-respondent), jeśli podstawą rozwodu jest cudzołóstwo i wnioskodawca chce wymienić jej dane w pozwie.

Decree nisi i decree absolute

Po rozpatrzeniu sprawy sąd wydaje decree nisi — warunkowe orzeczenie rozwodu. Nie rozwiązuje ono jeszcze małżeństwa. Dopiero po upływie sześciu tygodni i jednego dnia wnioskodawca może wystąpić o wydanie decree absolute, które ostatecznie kończy związek małżeński. Od tego momentu obie strony mogą ponownie zawrzeć małżeństwo.

Jeśli wnioskodawca nie złoży wniosku o decree absolute w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia decree nisi, respondent może sam wystąpić o wydanie ostatecznego orzeczenia.