Szkolenia BHP wstępne, okresowe – o czym musi wiedzieć pracodawca?

Na każdym ze stanowisk istnieje, mniejsze bądź większe, ryzyko wypadku przy pracy. Szkolenia BHP mają na celu przekazanie podstawowej wiedzy związanej z bezpiecznym oraz higienicznym wypełnianiem obowiązków, co pozwala na zminimalizowanie ryzyka wystąpienia niebezpieczeństwa w miejscu pracy. O czym pracodawca musi wiedzieć w tym aspekcie?

• Kto organizuje szkolenia BHP?
• Jak wyglądają szkolenia BHP?
• Co ile należy przeprowadzić szkolenie BHP?

Kto odpowiada za organizację szkoleń BHP

Obowiązek odbycia szkolenia BHP ciąży na każdym z pracowników przedsiębiorstwa, jak i jego właścicielu (właścicielach). Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje tego typu kursów: wstępne dla nowo przyjętych osób oraz okresowe mające na celu przypomnienie zasad bezpiecznego wykonywania powierzonych zadań na zajmowanym stanowisku.

Przepisy Kodeksu pracy nakładają na pracodawcę obowiązek zapewnienia pracownikom wymaganych szkoleń, przy czym nie musi on przeprowadzać ich samodzielnie. Może zatrudnić wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną, która przekaże pracownikom podstawową wiedzę z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Takie jednostki prowadzą zazwyczaj kursy w formie e-learningowej, co znacznie ułatwia organizację. Dodatkowo organizowane są także osobiste spotkania – seminaria, warsztaty oraz instruktaże stanowiskowe, w zależności od specyfiki wykonywanej pracy.

Warto podkreślić, że odpowiedzialność prawna za niewypełnienie tego obowiązku spoczywa wyłącznie na pracodawcy. Niezależnie od wybranej formy realizacji szkoleń, właściciel firmy musi zadbać o ich terminowe przeprowadzenie, odpowiednią dokumentację oraz dostosowanie programu do specyfiki stanowisk pracy. Zaniechanie tych działań może skutkować nie tylko sankcjami finansowymi ze strony Państwowej Inspekcji Pracy, ale również zwiększonym ryzykiem wypadków oraz trudnościami w dochodzeniu roszczeń ubezpieczeniowych w razie zdarzenia.

Przebieg i zakres tematyczny szkoleń BHP

Szkolenia BHP, zarówno wstępne jak i okresowe, mogą być prowadzone zdalnie albo w formie stacjonarnej przez wykwalifikowanego specjalistę z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Bez względu na wybraną formę kurs powinien odbywać się w godzinach pracy pracownika, co oznacza, że uczestnik zachowuje prawo do wynagrodzenia za ten czas.

Wykładowca powinien skoncentrować się na następujących zagadnieniach:

• regulacjach prawnych chroniących pracownika oraz nakładających na niego obowiązki,
• czynnikach szkodliwych i niebezpiecznych dla zdrowia występujących w środowisku pracy,
• metodach oceny ryzyka zawodowego oraz identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy,
• chorobach zawodowych charakterystycznych dla danej branży,
• przyczynach, okolicznościach oraz skutecznych sposobach zapobiegania wypadkom przy pracy.

Program szkolenia może zostać rozszerzony o elementy praktyczne z zakresu pierwszej pomocy przedmedycznej. Obejmuje to między innymi ćwiczenia z opatrywania ran, wykonywania resuscytacji krążeniowo-oddechowej oraz obsługi automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED). W przypadku stanowisk narażonych na ryzyko pożarowe uczestnicy powinni także poznać zasady prawidłowego użycia gaśnicy proszkowej lub śniegowej. Część praktyczna szczególnie zwiększa skuteczność całego szkolenia, umożliwiając pracownikom nabycie umiejętności przydatnych w sytuacjach awaryjnych.

Szkolenia wstępne przeprowadza się zazwyczaj w formie instruktażu ogólnego, po którym następuje instruktaż stanowiskowy – bezpośrednio na miejscu wykonywania przyszłych obowiązków. To tutaj pracownik poznaje specyficzne zagrożenia związane z konkretnym stanowiskiem oraz sposób bezpiecznej obsługi powierzonych narzędzi lub maszyn. Weryfikacja przyswojenia wiedzy następuje w formie testu lub rozmowy z osobą prowadzącą instruktaż, a cały proces musi zostać udokumentowany w odpowiednich kartach szkolenia.

Częstotliwość przeprowadzania szkoleń BHP

Przepisy prawa ściśle określają terminy przeprowadzania szkoleń wstępnych oraz okresowych. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami nowy pracownik powinien odbyć przeszkolenie pierwszego dnia pracy – zanim przystąpi do wykonywania jakichkolwiek czynności służbowych. Niedopuszczalne jest dopuszczenie pracownika do zadań bez uprzedniego odbycia instruktażu ogólnego i stanowiskowego.

W przypadku szkoleń okresowych częstotliwość ich organizacji zależy bezpośrednio od charakteru zajmowanego stanowiska oraz poziomu ryzyka zawodowego. Osoby wykonujące prace szczególnie niebezpieczne – takie jak praca na wysokości, w zbiornikach zamkniętych czy przy urządzeniach pod napięciem – muszą przechodzić szkolenie minimum raz w roku. W odniesieniu do pozostałych pracowników fizycznych obowiązek ten pojawia się najrzadziej co trzy lata.

Kadra zarządzająca, czyli pracodawcy, kierownicy, mistrzowie oraz brygadziści, musi uczestniczyć w szkoleniu okresowym przynajmniej raz na pięć lat. Taki sam wymóg dotyczy pracowników inżynieryjno-technicznych, służb technologicznych, konstruktorów, projektantów maszyn i urządzeń oraz osób zatrudnionych w komórkach organizacyjnych BHP. Do grupy tej zalicza się również pracowników narażonych na czynniki niebezpieczne, szkodliwe dla zdrowia lub uciążliwe, jeśli nie wykonują oni prac szczególnie niebezpiecznych na co dzień.

Co sześć lat szkolenie okresowe przechodzą osoby zatrudnione na stanowiskach administracyjno-biurowych, dla których ustalono wyższą niż trzecia kategorię ryzyka zawodowego, a także przedstawiciele innych zawodów i stanowisk niewymienionych w wcześniejszych grupach. Warto zauważyć, że pracownicy biurowo-administracyjni zakwalifikowani do pierwszej lub drugiej kategorii ryzyka całkowicie zwolnieni są z obowiązku odbywania okresowych szkoleń BHP.

Pracodawca zobowiązany jest do prowadzenia dokumentacji potwierdzającej odbycie szkoleń przez pracowników oraz monitorowania terminów wymagających odnowienia. Zaniedbanie tego obowiązku może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi, zwłaszcza w przypadku wystąpienia wypadku przy pracy u osoby bez aktualnego przeszkolenia. Dobrą praktyką jest prowadzenie elektronicznego rejestru szkoleń, który automatycznie sygnalizuje zbliżające się terminy odnowień.